×

«Հայաստանը պէտք է ընդունի, որ իր ամէնէն կարեւոր խթանը իր սփիւռքն է». Ռիչարդ Ազարնիա

09.08.2021

Վիտալի Գրիգորեան - Բարեւ ձեզ, յարգելի հեռուստադիտողներ, մենք կը շարունակենք խօսիլ սփիւռքի մասին՝ անդրադառնալով կարեւորագոյն խնդիրներուն եւ նախաձեռնութիւններուն։ Եւ այսպէս, այսօր մենք պիտի խօսինք «Ապագայ հայկականը» նախաձեռնութեան մասին, եւ իմ հիւրս է «Ապագայ հայկականը» շարժման նախաձեռնող, «The Good Investors» ընկերութեան հիմնադիր եւ տնօրէն` Ռիչըրտ Ազարնիան։ Ան այս պահուն կը գտնուի Փարիզի մէջ եւ մենք անոր հետ պիտի խօսինք հեռավար կարգով։ Բարեւ ձեզ, պարոն Ազարնիա, շնորհակալութիւն հարցազրոյցի մեր հրաւէրը ընդունելու համար։

Ռիչըրտ Ազարնիա - Բարեւ ձեզ, շնորհակալութիւն նաեւ իմ կողմէս։

Վիտալի Գրիգորեան - Պարոն Ազարնիա, «Ապագայ հայկականի» տասնհինգ նպատակներէն մէկը կը վերաբերի Հայաստանի եւ սփիւռքի միասնականութեան։ Մասնաւորաբար, հինգերորդ կէտին մէջ նշուած է, որ Հայաստանի եւ սփիւռքի փոխյարաբերութիւնները պէտք է բերել այնպիսի մակարդակի մը, որ վստահութեան վրայ հիմնուած ըլլան։ Պարոն Ազարնիա, հարցումս հետեւեալն է. հիմա ինչպիսի՞ յարաբերութիւններու մէջ են Հայաստանն ու սփիւռքը, եւ ի՞նչ պէտք է ընել այս կէտը իրագործելու համար։

Ռիչըրտ Ազարնիա - Ես կը կարծեմ, որ ամէնէն կարեւոր հարցը այդ է: Կը կարծեմ, որ այսօր սփիւռքի եւ Հայաստանի միջեւ յարաբերութիւնները բաւական չենք խորացուցած, բաւական չենք զարգացուցած։ Մինչեւ հիմա, դժբախտաբար, սփիւռքահայերը Հայաստան կու գան, կ’ուրախանան, խորոված կ’ուտեն, քիչ մը դրամ կ’ուղարկեն, քիչ մը ներդրում կ’ընեն, բնակարան կ’առնեն, բայց եւ այնպէս, համագործակցութիւն չկայ երկու կողմերուն միջեւ: Հակառակ կողմէն՝ նոյնպէս. սփիւռքահայերը գաղափարներով կամ նախագիծերով կու գան, հայաստանցիները կը լսեն, կը հետաքրքրուին, բայց սովորական ձեւով կը շարունակեն այդ գործերը։ Վերջապէս, հայութիւնը անջատուած է. սփիւռքը՝ մէկ կողմ, Հայաստանը՝ միւս կողմ։ Իրարու հետ կը խօսէինք, լաւ յարաբերութիւններ ունէինք, բայց միասին ոչինչ կը նախաձեռնէինք։ Մեր նպատակն ու խնդիրը այն է, որ կարենանք այդ ճանապարհը գծել, այսինքն` կարենանք վստահութիւնը եւ միասնականութիւնը ապահովել, որպէսզի կարենանք միասնաբար Հայաստանը զարգացնել։ Իմ կարծիքովս՝ առաջին քայլը պէտք է ըլլայ այն, որ այս հարցը մարդիկ հասկնան ե՛ւ սփիւռքի մէջ, ե՛ւ Հայաստանի մէջ, ընդունին եւ ձգտին այդ միասնականութիւնը ստեղծելու, ուզեն այս վստահութեան վրայ նոր Հայաստան մը միասնաբար կերտել, եւ այդ մէկը, իմ կարծիքովս, առաջին մասն է: Ատոր համար, մենք մեր տասնհինգ նպատակներուն մէջ այդ հարցը շատ կը կարեւորենք, որովհետեւ մինչեւ այս գիտակցութիւնը չստեղծուի, ես չեմ կարծեր, որ դրական բան մը կրնայ պատահիլ։ Ամէն բանէ առաջ, Հայաստանը պէտք է ընդունի, որ իր ամէնէն կարեւոր խթանը իր սփիւռքն է։ Շատ քիչ երկրներ այս վիճակը ունին՝ թէ՛ քանակային առումով (մեծ ժողովուրդ է` 6-7 միլիոն մարդ), եւ թէ՛ մեր պնդութեամբ, մեր  հաստատուածութեամբ։ Մենք սովորական սփիւռք մը չենք, այսինքն՝ այն սփիւռքներէն չենք, որ օր մը փախած են իրենց երկրէն եւ օտար երկիրներու մէջ դժուարութիւններով կ’ապրին: Մենք սփիւռք մըն ենք, որ հարիւրաւոր տարիներ առաջ հաստատուած ենք տարբեր երկրներու մէջ, ամբողջ երկրագունդին երեսին, եւ կրնանք մեր փորձառութիւնը, մեր գիտելիքները, մեր դրամը տարբեր ձեւերով բերել Հայաստան։ Սակայն, որպէսզի կարենանք այդ մէկը իրագործել, պէտք է միասնականութեան գաղափարը ունենալ, որ դէպի ո՞ւր կը քալենք եւ միասին այդ գործը կատարենք։ Միւս կողմէն, Հայաստանի հայութիւնն ալ պէտք է ընդունի, որ մենք՝ սփիւռքահայերս կրնանք մասնակցիլ Հայաստանի ապագայի կերտումին, այլապէս՝ այս խթանը (սփիւռքահայութիւնը) այնտեղ նստած կ’ըլլայ եւ ո՛չ մենք կը կարենանք օգնել Հայաստանի զարգացման, ինչ որ մեր մեծ յոյսն ու երազն է, ո՛չ ալ միւս կողմէ Հայաստանը կը կարենայ օգտուիլ մեզմէ։ Ես այսպէս կը մտածեմ։

Վիտալի Գրիգորեան - Այսինքն՝ նախ շփումներ պէտք են: Մարդիկ պէտք է իրարու հետ շփուին, հասկնան, թէ ինչպէ՛ս կրնան աջակցիլ Հայաստանին, ինչպէ՛ս կրնան Հայաստանը եւ սփիւռքը միասնական դարձնել։ Սակայն, մինչեւ այդ ալ, այդ շփումները կային, Պարոն Ազարնիա: Ի՞նչպէս պէտք է աշխուժացնել կամ ի՞նչ մակարդակի վրայ պէտք է բերել այդ շփումները։ Փաստօրէն, տեղի ունեցած է նաեւ Հայաստան-սփիւռք համաժողովը, կայ Սփիւռքի գործոց գլխաւոր յանձնակատարի գրասենեակ։ Յաւելեալ ի՞նչ պէտք է ընել։

Ռիչըրտ Ազարնիա - Կան բազմաթիւ եւ զանազան յատուկ նախագիծեր: Մենք արդէն մի քանի հարցի շուրջ կը մտածենք, որպէսզի կարենանք «Armenia 2041»-ի միջոցաւ իրագործել։ Սակայն, նախքան հոն հասնիլը, պէտք է կարենանք յստակ ձեւով այս հարցը ընդունած ըլլալ։ Թերեւս այդ մէկը փոխուի, բայց մինչ օրս ընդունուած չէր, որ մենք միասին քալենք։ Այս խօսակցութիւնը պիտի ունենանք, եւ եթէ ունինք զայն, եթէ երկու կողմէն ընդունինք, որ յատուկ բաներ պիտի տանք եւ յատուկ բաներ առնենք եւ  կարենանք այս միասնականութիւնը ստեղծել... Ես չեմ կարծեր, որ յատուկ քայլ մը կ’առնուի կամ նախագիծ մը կը մշակուի, որովհետեւ արդէն 30 տարի է, որ սփիւռքահայերը եկած են Հայաստան, իրենց դրամն ու փորձառութիւնը բերած են իրենց հետ, սակայն տեղ չենք հասած, այն պարզ պատճառաւ, որ ընդունուած չէր միասին աշխատիլը։ Մինչեւ հիմա, մենք կը բերէինք, իսկ Հայաստանը կը բանեցնէր: Այս ձեւով մենք չենք կրնար յառաջդիմել։ Պէտք է միասին որոշենք, միասին քալենք՝ այն գիտակցութեամբ, որ միասնականութիւնը կարեւոր է մեզի համար, որովհետեւ առանց Հայաստանի, սփիւռքահայութենէն կը մնայ միայն սփիւռքը։ ի՞նչ օգուտ։ Միւս կողմէ, առանց սփիւռքահայութեան, Հայաստանը, այս փոքր երկիրը, որ կը գտնուի բաւական դժուար եւ վտանգաւոր վիճակի մէջ, չի կրնար երկար ժամանակ հետաքրքրական ձեւով յառաջդիմել եւ ապագայ ունենալ։

Վիտալի Գրիգորեան - Պարոն Ազարնիա, եթէ ամուր է սփիւռքը, ապա ամուր է նաեւ Հայաստանը։ Ընդհանրապէս, մենք ի՞նչ կը հասկնանք ամուր սփիւռք ըսելով: Ո՞րն է ատոր չափման միաւորը։

Ռիչըրտ Ազարնիա - Այդ հարցը դժուար հարց է, որովհետեւ ամուր սփիւռք չկայ: Ֆրանսահայն ու ռուսահայը նոյն վիճակը չունին, նոյն պատմութիւնն ու փորձառութիւնը չունին։ Օրինակի համար, Միայն Ֆրանսայի մէջ կան սփիւռքահայերու պատկանող տարբեր կազմակերպութիւններ, որոնք ունին իրարմէ տարբեր նպատակներ: Ատոր համար, երբ կ’ըսենք ամուր սփիւռք, հարցը այն չէ, թէ ամէն սփիւռքահայու կազմակերպութիւն զօրաւոր ըլլայ կամ իւրաքանչիւր սփիւռքահայու երկրին մէջ ըլլան տարբեր զօրաւոր կազմակերպութիւններ։ Իմ կարծիքովս՝ ուժեղ սփիւռքը այն սփիւռքն է, որ կ’աշխատի Հայաստանի զարգացման ուղղութեամբ եւ կը գիտակցի Հայաստան-սփիւռք համագործակցութեան։ Եւ եթէ այդպէս նայինք, սփիւռքի ուժը կապ ունի: Որքա՞ն ան կրնայ Հայաստանի վիճակը  բարելաւել եւ այդ գործով սփիւռքահայը իր վիճակը բարելաւել։ Սփիւռքեան տարբեր կազմակերպութիւններէն մէկը կրնայ, օրինակի համար, դպրոց բանալ, միւսը՝ հիւանդանոց, երրորդ մը ուզէ Հայաստանի համար աշխատիլ, եւ այլն: Ինչ որ ալ ընեն, եթէ Հայաստանը չզօրանայ, իրենք չեն զօրանար։ Ես տարիներէ ի վեր կ’ապրիմ Ֆրանսայի մէջ եւ երբեք ֆրանսահայ կազմակերպութիւններու հետ չեմ աշխատած, որովհետեւ կը կարծեմ, որ բաւականաչափ միասնական աշխատանքի գաղափարը չունին: Հայաստանի հայութիւնն ու սփիւռքի հայութիւնը չեն կրնար իրարմէ բաժնուիլ։ Օրինակ՝ Իսրայէլցիները զանազան դժուարութիւններ ունին, ներքին կռիւներ ունին, սակայն կայ մէկ բան, որ բոլորը կ’ընդունին եւ կարծես սուրբ է իրենց համար` իրենց երկիրը, որ առանց Իսրայէլի հրէութեան կամ իսրայէլութեան, համ ու հոտ չունի։ Ես կը կարծեմ, որ մենք նոյնպէս, եթէ ուզենք հզօրանալ, այսինքն՝ սփիւռքահայը ուզէ զօրաւոր ըլլալ, ապա նախ պէտք է ունենանք հզօր Հայաստան, հզօր Հայաստանն ալ՝ հզօր սփիւռք։ Հզօր սփիւռքը այն սփիւռքն է, որ հզօր հայրենիք ունի, եւ իր երկրին՝ Ֆրանսայի, Միացեալ Նահանգներու կամ Քանատայի մէջ իր ուժը ունի: Բայց եւ այնպէս՝ երկուքը պէտք է միասին ունենալ։

Վիտալի Գրիգորեան - Պարոն Ազարնիա, ես կը հետեւէի «Ապագայ հայկականը» շարժման նախաձեռնութեան քննարկումներուն: Այնտեղ հետաքրքրական միտք մը կ’արծարծուէր՝ ցանցային ազգի գաղափարը: Քիչ մը խօսինք ատոր մասին։ Ընդհանրապէս, ի՞նչ կը նշանակէ ցանցային ազգ, կամ արդեօք հայերը կրնա՞ն դառնալ ցանցային ազգի լաւ օրինակ։ ի՞նչ պէտք է ատոր համար։

Ռիչըրտ Ազարնիա - Նախեւառաջ, երբ մենք կը խօսինք սփիւռքի մասին, յաճախ կը մտածենք մեծ եղեռնէն ետք գոյատեւած հարիւրաւոր հայերու մասին, որոնք գացին Եւրոպա կամ Ամերիկա։ Մարդիկ կը մոռնան, որ այդ ժամանակ, հայ ազգը արդէն կարելի էր բնութագրել որպէս ցանցային ազգ, որովհետեւ մինչ այդ ամբողջ երկրագունդի երեսին հայեր կային՝ տարբեր պատճառներով, տարբեր պատմութիւններով։ Բայց Լոնտոնէն, Փարիզէն, Մոսկովէն եւ տարբեր կայսրութիւններու կապերը յաճախ հայերն էին։ Հայերը շատ մեծ հանգոյցներ, շատ մեծ կապեր էին կայսրութիւններու միջեւ։ Առեւտուրի տեսանկիւնէն, առեւտրականներն ու գիտնականները շատ կարեւոր դեր կը խաղային։ Այսօր, մենք կ’ապրինք այնպիսի երկրագունդի մը մէջ, որ հարիւր տոկոսով համաշխարհայնացած է, որ հարիւր տոկոսով ընկերային ցանցայնութիւնը կարեւորութիւն դարձած է եւ փոխած է երկրագունդը։ Հիմա հարցը այն է, թէ ինչպէ՛ս պիտի կարենանք համակարգուած ձեւով, այն օրերը նախքան հեռախօս եւ համացանցը տարբեր էր, այն կառավարութիւններու, այն կայսրութիւններու կապերը մենք էինք, հիմա տարբեր արհեստագիտական միջոցներ կան, որոնք պէտք է բանեցնենք։ Հարցը միայն ատիկա չէ: Հարցը այն է, որ մենք սովորութիւն ունինք իրարու հետ աշխատելու. Արժանթինէն ֆրանսա, Ֆրանսայէն Հայաստան աշխատինք իրար հետ հանդիպինք, իրար հետ գործենք։

Վիտալի Գրիգորեան – Ատո՞ր համար «HyeConnect»-ը ստեղծուեցաւ:

Ռիչըրտ Ազարնիա - Այո, ես կը կարծեմ, որ կրնայինք աւելի համակարգուած ձեւով յառաջացնել զայն: Կրնայինք ստեղծել հարթակ մը, համակարգ մը ստեղծել եւ պարզ ձեւով յառաջացնել։ Մենք ունինք գաղափարներ, բայց կ’ուզենք համայն հայութեան գաղափարները լսել եւ ամէնէն լաւերուն շուրջ բանակցիլ եւ աշխարհին օրինակ ծառայել։

Վիտալի Գրիգորեան - Պարոն Ազարնիա, մենք կը խօսինք սփիւռքի հզօրացման անհրաժեշտութեան մասին, բայց կայ միտք մը, որուն համաձայն՝ Հայաստանը կրնայ զարգանալ հայրենադարձութեան շնորհիւ։ Մեզի ինչպիսի՞ հայրենադարձութիւն պէտք է: Ո՞րն է հայրենադարձութեան եւ ներգաղթի տարբերութիւնը։

Ռիչըրտ Ազարնիա - Շատ երկրներ իսկապէս չունին հաստատուած սփիւռք: Հայաստանը ունի, հարիւրաւոր տարիներ այստեղ կ’ապրինք։ Մեր հանգուցեալ Շարլ Ազնաւուրը կ’ըսէր, որ հարիւր տոկոս հայը հարիւր տոկոս ֆրանսացի է։ Հայրենադարձութեան եւ ներգաղթի տարբերութիւնը պատճառն ու նպատակն են։ Միտքս դարձեալ Իսրայէլի օրինակը կու գայ: Ինչո՞ւ ֆրանսացին, հրեան կամ ամերիկացին, որ շատ լաւ կեանք ունի, դպրոց կերթայ, բժշկական օգնութիւն ունի, կը ձգէ իր երկիրն ու կը գաղթէ։ Հաւատքի պատճառաւ. որովհետեւ անոնք կը սիրեն, կ’ուզեն, եւ կարեւոր է իրենց համար։ Սփիւռքահայերը, որոնք կ’ուզեն Հայաստան վերադառնալ՝ իրենց գիտելիքները, փորձառութիւնը եւ նիւթական միջոցները բերելու համար. բերենք Հայաստան, եւ այդ գործիքով ուժեղացնենք ու զարգացնենք։ Հայաստանը այսօր ամէն ինչի կարիք ունի, անկախ մասնագիտութենէն։

Վիտալի Գրիգորեան - Շնորհակալ եմ, պարոն Ազարնիա, մեր հարցումներուն պատասխանելու համար։ Ձեզ կը սպասենք Հայաստանի մէջ, որպէսզի շարունակուին «Ապագայ հայկականը» շարժման քննարկումները։

Ռիչըրտ Ազարնիա - Ուրախութեամբ: Շատ շնորհակալ եմ: Յաջողութի՛ւն։

Վիտալի Գրիգորեան - Յարգելի հեռուստադիտողներ, յիշեցնեմ, որ իմ հիւրս էր «Ապագայ հայկականը» շարժման համանախաձեռնող, «The Good Investors» ընկերութեան համահիմնադիր` Ռիչըրտ Ազարնիան։ Մենք անոր հետ խօսեցանք Հայաստանի եւ սփիւռքի միասնականութեան մասին, այն մասին, թէ ինչպէ՛ս կարելի է հզօրացնել Հայաստանն ու սփիւռքը եւ դառնալ ցանցային ազգի լաւ օրինակ մը։ Այս թողարկման համար պատրաստած էինք այսքանը: Լաւ մնացէ՛ք: Ցտեսութի՛ւն։